Kiedy grypa zawita…

Zaczyna się sezon na grypę. To jedna z bardziej znaczących chorób zakaźnych. Dzieci należą do grupy ryzyka zachorowań o cięższym przebiegu. Wynika to przede wszystkim z niedojrzałości układu odpornościowego.

Choroba jest wywoływana wirusem grypy. U ludzi zakażenie wywołują grupy A i B oraz powodująca łagodne zachorowania grupa C. Wirus grypy jest bardzo zmienny w budowie, stąd istnieje konieczność corocznej aktualizacji składu szczepionek. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, a pierwsze objawy występują po 2-3 dniach od kontaktu. Wirus wydala się już na dzień przed wystąpieniem typowych objawów choroby, a zakaźność utrzymuje się do 3-5 dni, u małych dzieci nawet do 10 dni od wystąpienia pierwszych objawów. Typowe objawy grypy to wysoka gorączka, bóle głowy, mięśni i często suchy kaszel. Najmłodsze dzieci mogą mieć nieco odmienny przebieg z biegunką, wymiotami i bólami brzucha. Objawy utrzymują się najczęściej od 3 do 7 dni, ale niekiedy mogą przeciągać się do 2 tygodni – zwłaszcza kaszel i uczucie rozbicia. Szacuje się, że około 50% zakażeń przebiega bezobjawowo.

Nie tylko przebieg choroby może być ciężki. Grypa wiąże się z powikłaniami takimi jak zapalenie płuc i oskrzeli, zapalenie mięśnia sercowego. Wirus „toruje” także drogę zakażeniom bakteryjnym, a zwłaszcza pneumokokowym. Do często spotykanych wtórnych zakażeń należą zapalenie ucha środkowego i bakteryjne zapalenie płuc. Rzadszym, ale niezmiernie poważnym powikłaniem jest bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Jeżeli dziecko ma chorobę przewlekłą, taką jak cukrzyca czy astma oskrzelowa, grypa może zaostrzyć jej przebieg. Zakażenie pogarsza także stan dzieci z wrodzonymi wadami serca czy innymi chorobami układu krążenia.

Dzieci poniżej 2 r.ż. są szczególnie narażone na powikłania grypy. W tej grupie częściej spotykamy ciężki przebieg z niewydolnością wielonarządową.

Ponieważ u najmłodszych dzieci przebieg choroby może być nieco inny (wymioty, biegunka), rozpoznanie grypy sprawia duże trudności. Są dostępne dla lekarzy szybkie testy diagnostyczne identyfikujące wirusa w jamie nosowo-gardłowej, jednak ujemny wynik nie wyklucza infekcji. Lekarz może postawić rozpoznanie na podstawie objawów, sytuacji epidemiologicznej oraz wyniku testu. Niekiedy nie mamy pewności co do rozpoznania i wówczas mówimy o tzw. zakażeniach grypopodobnych.

U dziecka, u którego lekarz podejrzewa lub potwierdził grypę należy stosować przede wszystkim leczenie objawowe (leki przeciwgorączkowe z wykluczeniem kwasu acetylosalicylowego, odpowiednie nawadnianie, odpoczynek). Leki przeciwwirusowe dostępne są na receptę. Ich działanie jest najskuteczniejsze, gdy podamy je w ciągu pierwszych 2 dni od wystąpienia objawów. Lekarz rozważa podanie tych leków przede wszystkim u dzieci z chorobami przewlekłymi jak astma oskrzelowa czy wrodzone wady serca, a także gdy od początku obserwuje ciężki przebieg choroby.

Należy pamiętać o unikaniu preparatów z kwasem acetylosalicylowym dzieciom poniżej 12 r.ż. ponieważ grozi to wystąpieniem zespołu Reye’a, poważnego powikłania objawiającego się m.in. zaburzeniami świadomości i uszkodzeniem wątroby.

W profilaktyce stosuje się coroczne szczepienia przeciw grypie. Można szczepić dzieci powyżej 6 m.ż. Przy pierwszym szczepieniu dziecka poniżej 9 r.ż. należy podać 2 dawki z miesięcznym odstępem. Szczepionka jest szczególnie zalecana dzieciom z chorobami przewlekłymi w stabilnym okresie choroby. Najlepiej zgłosić się na szczepienie jesienią (wrzesień-listopad), ponieważ szczyt zachorowań przypada na styczeń-marzec.